თუ საქართველოს დღევანდელ მმართველობას მხოლოდ საერთაშორისო დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებათა ავტორიტეტული ორგანიზაციების შეფასებებით შევაფასებთ, სურათი საკმაოდ მკაფიოა: ქვეყანა განიცდის სერიოზულ დემოკრატიულ უკუსვლას და მმართველობის სისტემა სულ უფრო მეტად იძენს, ამყარებს ავტორიტარული კონსოლიდაციის ნიშნებს.
ეს უკვე აღარ არის მხოლოდ ერთი კანონის, ერთი არჩევნების ან ერთი პოლიტიკური დაპირისპირების საკითხი. ევროკავშირის, ეუთოს, ევროპის საბჭოს, Freedom House-ის, Amnesty International-ისა და Human Rights Watch-ის შეფასებებში ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად იკვეთება ერთი საერთო ტენდენცია — პოლიტიკური ძალაუფლების კონცენტრაცია, ინსტიტუტების დამოუკიდებლობის შესუსტება, ოპოზიციისა და სამოქალაქო საზოგადოების შეზღუდვა, მედიის წინააღმდეგ ზეწოლა და ადამიანის უფლებების გაუარესება.
1. არაფორმალური ძალაუფლება და ინსტიტუტების შესუსტება
Freedom House-ის 2026 წლის შეფასებით, საქართველო „ნაწილობრივ თავისუფალი“ ქვეყანაა — 100-დან მხოლოდ 51 ქულით. ორგანიზაცია პირდაპირ მიუთითებს ბიძინა ივანიშვილის მნიშვნელოვან არაფორმალურ პოლიტიკურ გავლენაზე და აღნიშნავს, რომ მმართველი პარტიისა და ქვეყნის დომინანტურ პოლიტიკურ ფიგურად სწორედ ის რჩება. ანგარიშის მიხედვით, ივანიშვილის გავლენა ზღუდავს როგორც აღმასრულებელი, ისე საკანონმდებლო ხელისუფლების დამოუკიდებლად მოქმედების შესაძლებლობას.
ამავე შეფასებაში საუბარია ოლიგარქიულ გავლენაზე, კორუფციის პრობლემებზე, დამოუკიდებელი სამართალდამცავი ორგანოებისა და სასამართლოს სისუსტეზე.
ეს ქმნის მთავარ პრობლემას: როდესაც ფორმალური სახელმწიფო ინსტიტუტები არსებობს, მაგრამ რეალური პოლიტიკური ძალაუფლება მათ მიღმა კონცენტრირდება, დემოკრატიული კონტროლის მექანიზმები სუსტდება.
2. დემოკრატიული უკუსვლა და ევროპული გზის შეფერხება
ევროკავშირის შეფასებებით, საქართველოს დემოკრატიული რეფორმების მიმართულებით მნიშვნელოვანი უკუსვლა აქვს. 2025 წლის ევროკომისიის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ 2024 წლის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ პოლიტიკური პოლარიზაცია კიდევ უფრო გაღრმავდა, ხოლო საარჩევნო რეფორმების მიმართულებით მნიშვნელოვანი რეგრესია.
ევროკომისია ასევე აღნიშნავს, რომ მმართველი პარტიის მიერ ოპოზიციური ძალების შესაძლო აკრძალვის ინიციატივები და ოპოზიციონერი ლიდერების წინააღმდეგ სისხლისსამართლებრივი დევნა პირდაპირ აზიანებს დემოკრატიული პლურალიზმის პრინციპს.
ამავე პერიოდში ხელისუფლების გადაწყვეტილებამ, 2028 წლამდე შეეჩერებინა ევროკავშირში გაწევრიანების მოლაპარაკებების გახსნის საკითხი, მასობრივი პროტესტები და საერთაშორისო კრიტიკა გამოიწვია.
3. არჩევნები და პოლიტიკური კონკურენცია
ეუთოს/ODIHR-ისა და ევროკავშირის შეფასებების ფონზე, საქართველოს საარჩევნო სისტემის მიმართ მთავარი პრობლემა მხოლოდ არჩევნების დღეს მომხდარი დარღვევები არ არის.
საერთაშორისო შეფასებებში საუბარია ამომრჩევლებზე ზეწოლაზე, ადმინისტრაციული რესურსის გამოყენებაზე, დაშინებაზე, უთანასწორო საარჩევნო გარემოსა და მმართველი პარტიისთვის არსებულ მნიშვნელოვან უპირატესობაზე.
ევროკომისიის 2025 წლის ანგარიშის მიხედვით, საქართველომ ვერ შეასრულა OSCE/ODIHR-ის წინა არჩევნებთან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი რეკომენდაციები და არ არსებობდა საკმარისი პოლიტიკური ნება ისეთი რეფორმებისთვის, რომლებიც თავისუფალ, სამართლიან და კონკურენტულ არჩევნებზე ნდობას აღადგენდა.
ამიტომ მთავარი კითხვა აღარ არის მხოლოდ „ტარდება თუ არა არჩევნები?“ — არამედ „რამდენად თავისუფალია პოლიტიკური არჩევანი, როდესაც ერთ პარტიას სახელმწიფო რესურსებზე, ინსტიტუტებსა და ფინანსურ შესაძლებლობებზე აშკარა უპირატესობა აქვს?“
4. სასამართლო და კანონის უზენაესობა
საერთაშორისო შეფასებებში სასამართლოს დამოუკიდებლობისა და პოლიტიკური გავლენის პრობლემა ერთ-ერთ ცენტრალურ საკითხად რჩება.
Freedom House აღნიშნავს, რომ დამოუკიდებელი სასამართლოსა და სამართალდამცავი ინსტიტუტების სისუსტე ხელს უშლის როგორც კანონის ეფექტიან აღსრულებას, ისე მაღალი დონის კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლას.
ამ პრობლემას კიდევ უფრო ამძაფრებს ოპოზიციონერი პოლიტიკოსების წინააღმდეგ სისხლისსამართლებრივი საქმეებისა და დაკავებების მზარდი რაოდენობა.
ევროკომისია აღნიშნავს, რომ რვა ოპოზიციონერ ფიგურას სასამართლომ პატიმრობა შეუფარდა, ხოლო მმართველმა პარტიამ საპარლამენტო საგამოძიებო კომისია ოპოზიციის წინააღმდეგ პოლიტიკური ზეწოლის ინსტრუმენტად გამოიყენა.
5. სამოქალაქო საზოგადოება, მედია და ადამიანის უფლებები
Human Rights Watch-ის 2026 წლის ანგარიშის მიხედვით, 2025 წელს საქართველოში ადამიანის უფლებების მდგომარეობა მკვეთრად გაუარესდა. ორგანიზაცია საუბრობს სამოქალაქო საზოგადოების დასუსტებისკენ მიმართულ კანონებზე, დამოუკიდებელი მედიის შეზღუდვაზე, მშვიდობიანი პროტესტების წინააღმდეგ გადამეტებულ ძალაზე და ოპოზიციონერების დაპატიმრებაზე.
Amnesty International-ის 2026 წლის შეფასება კიდევ უფრო მძიმე სურათს აღწერს: ორგანიზაცია საუბრობს „რეპრესიის კოორდინირებულ სისტემაზე“, რომლის ფარგლებშიც მშვიდობიანი დემონსტრანტები, ჟურნალისტები, ოპოზიციონერები და აქტივისტები ხდებოდნენ თვითნებური დაკავების, წამებისა და სხვა არასათანადო მოპყრობის, ასევე უსამართლო სასამართლო პროცესების მსხვერპლი.
ორგანიზაციის შეფასებით, ხელისუფლების მიერ გამოყენებული კანონები, პოლიციის მოქმედებები და სასამართლო პრაქტიკა ერთად ქმნის სისტემას, რომელიც პოლიტიკური განსხვავებული აზრის ჩახშობას უწყობს ხელს.
6. ეუთოს 2026 წლის შეფასება
განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ეუთოს მოსკოვის მექანიზმის ანგარიშს, რადგან მისი ამოქმედება 23 მონაწილე სახელმწიფოს მიერ მოხდა სწორედ საქართველოში ადამიანის უფლებებისა და ფუნდამენტური თავისუფლებების მიმართ არსებული სერიოზული შეშფოთების გამო.
2026 წლის მარტში მომხსენებელმა ანგარიში ეუთოს მუდმივ საბჭოს წარუდგინა. ანგარიში ეხება 2024 წლის გაზაფხულიდან საქართველოში ადამიანის უფლებებისა და ფუნდამენტური თავისუფლებების მიმართულებით განვითარებულ მოვლენებს და შეიცავს მრავალ რეკომენდაციას.
P.S. ამ ყველაფრის ერთად განხილვისას საერთაშორისო შეფასებებიდან იკვეთება ერთი საერთო სურათი:
საქართველო აღარ მიიჩნევა იმ დემოკრატიული განვითარების წარმატებულ მაგალითად, რომელსაც ქვეყანა წლების განმავლობაში წარმოადგენდა.
ფორმალურად კვლავ არსებობს არჩევნები, პარლამენტი, სასამართლო და სხვა სახელმწიფო ინსტიტუტები, მაგრამ მათი დამოუკიდებლობა, პოლიტიკური კონკურენციის ხარისხი და ადამიანის უფლებების დაცვის გარანტიები მნიშვნელოვნად შესუსტებულია თუ არა საერთოდ გამქრალი.
ეს შეფასება არ ეფუძნება მხოლოდ ოპოზიციის ან რომელიმე ერთი ქვეყნის პოლიტიკურ პოზიციას. იგი ემყარება ევროკავშირის, ეუთოს, ევროპის საბჭოს, Freedom House-ის, Amnesty International-ისა და Human Rights Watch-ის მიერ აღწერილ, ერთმანეთთან თანხვედრილ ტენდენციებს.
და სწორედ ეს არის ყველაზე მნიშვნელოვანი:
როდესაც სხვადასხვა, ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი საერთაშორისო ინსტიტუტი ერთი და იმავე მიმართულებით მიუთითებს. პოლიტიკური პლურალიზმის მკვეთრ შემცირებაზე, ინსტიტუტების დასუსტება და სრულად ერთი ადამიანის მორჩილებაზე, სამოქალაქო სივრცის მიზანმიმართულ განადგურებაზე და ადამიანის უფლებების თითქმის ყოველდღიურ გაუარესებაზე, ეს უკვე ცალკეული შემთხვევების ერთობლიობა აღარ არის. ეს სისტემური დემოკრატიული სიკვდილის ნიშნებია.
