ეგზისტენციალური საფრთხის წინაშე დამდგარი საქართველოს ეროვნული უშიშროება

ქვემოთ მოყვანილი ტექსტი ეხება ციფრული ავტორიტარიზმისა და მასობრივი თვალთვალის ტექნოლოგიების ერთ-ერთ ყველაზე საშიშ ასპექტს.
🔴 ტექნოლოგიურ და უსაფრთხოების ექსპერტთა შეფასებით, ასეთი სისტემები რეალურ, ძალიან მაღალ საფრთხეს წარმოადგენს როგორც ინდივიდუალური მოქალაქეებისთვის (მათი ფიზიკური და ფინანსური უსაფრთხოებისთვის), ისე ქვეყნის ეროვნული უსაფრთხოებისთვის.

🔻 მოდით, ტექნიკურ და სამართლებრივ დონეზე მარტივად და დეტალურად დავშალოთ, თუ რატომ არის ეს სისტემა ასეთი სახიფათო, როგორ მუშაობს ის და რა რისკებს შეიცავს.
🟢 1. ტექნიკური შესაძლებლობები: როგორ ამოიცნობს სისტემა ადამიანებს?

თანამედროვე ხელოვნური ინტელექტი (AI) და ღრმა სწავლების (Deep Learning) ალგორითმები (როგორიცაა 3DiVi ან მსგავსი რუსული/ჩინური ძრავები) სახის ცნობას სულ სხვა დონეზე ახორციელებენ:

➡️ ნაწილობრივ დაფარული სახის იდენტიფიკაცია: ძველი სისტემები ითხოვდნენ სახის სრულ გამოჩენას. თანამედროვე AI ზომავს მანძილებს თვალებს შორის, ლოყის ძვლებს, შუბლის ფორმასა და თვალის ჭრილს. ამიტომ, პირბადის, ქუდის ან სათვალის ტარება სისტემას ვეღარ ატყუებს — მას შეუძლია ადამიანის ამოცნობა სახის მხოლოდ 30–40%-ის გამოჩენის შემთხვევაშიც კი.

➡️ მასობრივი სკანირება real-time (რეალურ დროში): ვიდეოკამერების ნაკადი პირდაპირ უერთდება ბაზას. ალგორითმი წამში ათასობით სახეს ასკანირებს და ადარებს „შავ სიას“ (Watchlist). ადამიანის ჩარევა (ოპერატორი, რომელიც კამერას უყურებს) აღარ არის საჭირო — სისტემა ავტომატურად აგენერირებს შეტყობინებას („Alert“), როცა სამიზნე პირი კამერის თვალთახედვის არეში მოხვდება.

➡️ მონაცემთა ბაზებთან ინტეგრაცია: სისტემა უბრალოდ ვიდეოს კი არ იღებს, არამედ პირდაპირ ებმება სამოქალაქო რეესტრს (პასპორტის/პირადობის ფოტოებს), სოციალურ ქსელებს (Facebook, Instagram) და საჯარო სივრცეებში დამონტაჟებულ „ჭკვიან კამერებს“. ეს ნიშნავს, რომ იქმნება მოქალაქის გადაადგილების ციფრული რუკა.

🟣 2. რა ხდის „რუსულ პროგრამულ უზრუნველყოფას“ განსაკუთრებით საშიშს?

თუ სისტემა რუსული წარმოებისაა (Papillon AO / 3DiVi), საფრთხე ორმაგდება:

ა) რუსეთის კანონმდებლობა და FSB-ს წვდომა („Backdoor“-ები)

რუსეთის ფედერაციაში მოქმედებს კანონმდებლობა (მაგ. «Закон Яровой» და ФСБ-სთან თანამშრომლობის სავალდებულო წესები). ნებისმიერი რუსული IT კომპანია ვალდებულია, რუსეთის უსაფრთხოების სამსახურებს (FSB) მისცეს წვდომა თავის სისტემებსა და სერვერებზე.

➡️ „ზურგის კარი“ (Backdoor): პროგრამულ კოდში შესაძლებელია ჩაშენებული იყოს ფარული წვდომის არხები. ეს ნიშნავს, რომ მონაცემები, რომლებსაც საქართველოს შსს აგროვებს, ავტომატურად ან მოთხოვნისამებრ შესაძლოა მიედინებოდეს მოსკოვში, FSB-ს სერვერებზე.

ბ) სადაზვერვო პროფაილინგი და დისიდენტების ბაზა

რუსულ სპეცსამსახურებს ეძლევათ მზა ბაზა საქართველოს აქტიური მოქალაქეების, ოპოზიციონერების, ჟურნალისტებისა და სამხედროების შესახებ.

➡️ თუ რუსეთს აქვს ეს ბაზა, მას შეუძლია იდენტიფიცირება გაუკეთოს ნებისმიერ ქართველს, რომელიც რუსეთში, ოკუპირებულ ტერიტორიებზე ან მესამე ქვეყნებში (სადაც რუსულ დაზვერვას გავლენა აქვს) გადაადგილდება, და გახადოს ის შანტაჟის, დაკავების ან წამების სამიზნე.

გ) მონაცემთა მანიპულაცია (Integrity Attack)

რუსულ მხარეს, სისტემაზე წვდომის შემთხვევაში, შეუძლია ბაზიდან „წაშალოს“ საკუთარი აგენტურა (ისე, რომ ქართულმა პოლიციამ ისინი კამერებით ვერ იპოვოს) ან, პირიქით, სისტემას ხელოვნურად მიუთითოს სამიზნედ კონკრეტული პატრიოტი მოქალაქეები.
⚫️ 3. როგორ გამოიყენება ეს „სამართლებრივი ტერორისა“ და პროტესტის ჩასახშობად?

ამგვარი სისტემების მთავარი მიზანი ხშირად არ არის ათასობით ადამიანის ციხეში ჩასმა (რადგან ამას დიდი რესურსი სჭირდება). მთავარი მიზანია ფსიქოლოგიური გატეხა და „მყინავი ეფექტი“ (Chilling Effect):

1. ავტომატური ჯარიმები და ფინანსური კოლაფსი: კამერა აფიქსირებს ადამიანს აქციაზე -> AI ახდენს იდენტიფიცირებას -> ავტომატურად იწერება ჯარიმა (მაგ. 5,000 ლარი) -> საბანკო ანგარიშებს ადგება ყადაღა. ადამიანს ეზღუდება არსებობის წყარო ყოველგვარი სასამართლო განხილვის გარეშე.

2. მუდმივი შიში და თვითცენზურა: როცა მოქალაქემ იცის, რომ ქუჩაში გამოსვლით ის ხდება „სამუდამო ჩანაწერის“ ნაწილი, მას უჩნდება განცდა, რომ მას ყოველთვის უთვალთვალებენ. ეს იწვევს პროტესტისგან ჩამოშორებას — ადამიანებს ეშინიათ სამსახურის დაკარგვის, დაჯარიმების ან მომავალში სისხლისსამართლებრივი დევნის.

3. სელექციური რეპრესიები: სისტემა საშუალებას აძლევს რეჟიმს, „შავ სიაში“ შეყვანილი ორგანიზატორები ან აქტიური პროტესტანტები აყვანილ იქნენ აქციის დასრულების შემდეგ, სახლთან ან ქუჩაში, ისე რომ მასობრივი დარბევის კადრები არ გავრცელდეს.
🆘❗️❗️❗️ შეჯამება

🔴 საქართველოში გამოყენებული რუსული სანქცირებული კომპანიების AI თვალთვალის სისტემები, ეს არის პირდაპირი საფრთხე ეროვნული უსაფრთხოებისთვის და მოქალაქეთა ფუნდამენტური უფლებებისთვის.

🟡 ეს ნიშნავს, რომ:

1. საქართველოს მოქალაქეთა ბიომეტრიული მონაცემები და გადაადგილების ისტორია ხელმისაწვდომი ხდება ოკუპანტი ქვეყნის (რუსეთის) სპეცსამსახურებისთვის.

2. პროტესტი და გამოხატვის თავისუფლება კონტროლდება არა პოლიციელის ფიზიკური თანამონაწილეობით, არამედ ციფრული რეპრესიული მანქანით, რაც საზოგადოებაში თესავს მასობრივ შიშს და ფინანსურად ანადგურებს აქტიურ მოქალაქეებს.
🔘 P.S. AlgorithmWatch-ის მიერ გამოქვეყნებულ საგამოძიებო სტატიასა და თანდართულ მასალებში წარმოდგენილია ვიზუალიზაცია, სადაც ასახულია სათვალთვალო კამერების სიმჭიდროვე რუსთაველის გამზირზე — პარლამენტის შენობის მიმდებარედ.
„Polyface“ არის პროგრამული უზრუნველყოფა (სერვერული სისტემა და ალგორითმი), რომელიც მუშაობს ვიდეოთვალთვალის ინფრასტრუქტურის უკან. ის თავად ფიზიკური კამერა კი არ არის, არამედ ქსელში ჩართული კამერებიდან მიღებულ ვიდეონაკადს ამუშავებს, ასკანირებს ბიომეტრიულ მონაცემებს და ადარებს მათ ბაზაში არსებულ ფოტოებს.

მწარმოებელი კომპანია „Papillon AO“ (Папилон) თავის ოფიციალურ პლატფორმებსა და პრეზენტაციებში სისტემის ინტერფეისს შემდეგნაირად აღწერს:
🔳 ინტერფეისი: ეკრანზე რეალურ დროში ჩანს ვიდეონაკადი, სადაც სისტემა ავტომატურად სვამს კვადრატულ/მართკუთხა ჩარჩოებს („Bounding Box“) ხალხის ნაკადში აღმოჩენილ სახეებზე.
🔳 შედარების პანელი: ეკრანის გვერდითა პანელზე გამოჰყავს ამოცნობილი სახე და იქვე უთითებს პროცენტულ დამთხვევას („Match %“) ბაზაში არსებულ პასპორტის ან სამოქალაქო რეესტრის ფოტოსთან.

🔸 დამატებითი დეტალებისა და AlgorithmWatch-ის სრული საგამოძიებო სტატიის სანახავად შეგიძლიათ ეწვიოთ AlgorithmWatch-ის ოფიციალურ ვებგვერდს.