როგორ ვკარგავთ თავისუფლებას ისე, რომ მას ვერც კი ვაამჩნევთ – როგორ აღმოვჩნდით რუსული ტირანიის ხაფანგში?

როგორ ვკარგავთ თავისუფლებას ისე, რომ მას ვერც კი ვაამჩნევთ – როგორ აღმოვჩნდით რუსული ტირანიის ხაფანგში?

როგორ იქმნება და მყარდება ავტორიტარული რეჟიმი:

I. კრიზისის შექმნა ან გამოყენება

ყველაზე ეფექტური ნიადაგია:

• ომი;

• ეკონომიკური კრიზისი;

• მაღალი დანაშაული;

• პოლიტიკური ქაოსი;

• საზოგადოებრივი პოლარიზაცია;

• ეროვნული დამცირების განცდა.

ამ დროს საზოგადოება თავისუფლებაზე მეტად უსაფრთხოებას იწყებს ფასეულობად აღქმას.

II. მტრის კონსტრუქცია – რეჟიმს სჭირდება მუდმივი მტერი.

ეს შეიძლება იყოს:

• უცხო სახელმწიფო;

• ოპოზიცია;

• ჟურნალისტები;

• არასამთავრობო სექტორი;

• ინტელიგენცია;

• ეთნიკური ან რელიგიური ჯგუფი;

• “შიდა მოღალატეები”.

მთავარი იდეაა:

“თქვენი პრობლემების მიზეზი ისინი არიან.”

თუ მტერი არ არსებობს, ხშირად იქმნება მისი ხატი.

III. საკუთარი თავის ერთადერთ მხსნელად წარმოჩენა

შემდეგ ჩნდება ნარატივი:

“ქვეყანა იღუპება.”

ამის შემდეგ:

“მხოლოდ მე შემიძლია გადაგარჩინოთ.”

იქმნება “მხსნელის” იმიჯი.

ხალხი იწყებს კონკრეტულ ლიდერთან საკუთარი უსაფრთხოების გაიგივებას.

IV. შიშის მუდმივი შენარჩუნება

შიში ყველაზე ძლიერი პოლიტიკური ინსტრუმენტია.

საზოგადოებას მუდმივად ესმის:

• ომი დაიწყება;

• ქვეყანა დაიშლება;

• მტერი მოდის;

• რევოლუცია იქნება;

• უცხო ძალები ყველაფერს გაანადგურებენ.

შეშინებული ადამიანი ნაკლებად აკრიტიკებს ხელისუფლებას.

V. მცირე იმედის მუდმივი მიწოდება

სრული სასოწარკვეთა სახიფათოა რეჟიმისთვის.

ამიტომ იქმნება განცდა:

• “მალე ყველაფერი გამოსწორდება.”

• “კიდევ ცოტა მოითმინეთ.”

• “უკვე უკეთესობისკენ მივდივართ.”

იმედი უნდა იყოს იმდენი, რომ საზოგადოებამ მოთმინება არ დაკარგოს, მაგრამ არა იმდენი, რომ რეალური ცვლილება დადგეს.

VI. ინფორმაციის კონტროლი

რეჟიმი ცდილობს:

• მედიის კონტროლს;

• ალტერნატიული ინფორმაციის დისკრედიტაციას;

• ფაქტებისა და აზრების ერთმანეთში არევას;

• პროპაგანდის მუდმივ გამეორებას.

ხშირი გამეორება ადამიანებს ბევრ მცდარ განცხადებასაც სარწმუნოდ აჩვენებს.

VII. ენის შეცვლა – ტერმინებს ეცვლებათ მნიშვნელობა.

მაგალითად:

• ცენზურა — “ეროვნული უსაფრთხოება”;

• რეპრესია — “კანონის აღსრულება”;

• ომი — “სპეციალური ოპერაცია”;

• ოპოზიცია — “მტრის აგენტები”.

ენის კონტროლი გავლენას ახდენს იმაზე, როგორ აღიქვამს საზოგადოება რეალობას.

VIII. ინსტიტუტების თანდათანობით დასუსტება.

ნელ-ნელა სუსტდება:

• სასამართლო;

• პარლამენტი;

• დამოუკიდებელი მედია;

• უნივერსიტეტები;

• ადგილობრივი თვითმმართველობა;

• სამოქალაქო საზოგადოება.

ფორმალურად ისინი შეიძლება არსებობდნენ, მაგრამ რეალური დამოუკიდებლობა მცირდება.

IX. პიროვნების კულტის შექმნა.

ლიდერი წარმოდგენილია როგორც:

• შეუცვლელი;

• განსაკუთრებული;

• ისტორიული ფიგურა;

• ერის მამა;

• ერთადერთი გარანტი.

წარუმატებლობაზე პასუხისმგებლობა სხვებზე გადადის, წარმატება კი ლიდერს მიეწერება.

X. დაყოფა “ჩვენ” და “ისინი”

საზოგადოება იყოფა ორ ბანაკად:

ჩვენ

• პატრიოტები;

• ნამდვილი მოქალაქეები;

• ქვეყნის დამცველები.

ისინი

• მოღალატეები;

• უცხოეთის აგენტები;

• მტრები.

ასეთი პოლარიზაცია ამცირებს კომპრომისისა და დიალოგის სივრცეს.

XI. შერჩევითი დასჯა.

ყველას არ სჯიან.

საკმარისია რამდენიმე გახმაურებული საქმე, რათა ბევრმა თვითცენზურა აირჩიოს.

შიში ხშირად უფრო ეფექტიანია, ვიდრე მასობრივი რეპრესიები.

XII. დამოკიდებულების შექმნა.

რეჟიმი ცდილობს, მოქალაქეები მასზე იყვნენ დამოკიდებული:

• სამუშაო;

• სოციალური დახმარება;

• ბიზნესის ნებართვები;

• კარიერული წინსვლა;

• სახელმწიფო კონტრაქტები.

ეს ზრდის პოლიტიკური ლოიალობის სტიმულს.

XIII. მოქალაქეების გადაღლა.

მუდმივი:

• სკანდალები;

• კრიზისები;

• დაპირისპირება;

• ურთიერთსაწინააღმდეგო ინფორმაცია.

დაღლილი ადამიანი ხშირად პოლიტიკაში ნაკლებად ერთვება და ყოველდღიურ გადარჩენაზე კონცენტრირდება.

XIV. თვითცენზურის ჩამოყალიბება.

როდესაც ადამიანები ფიქრობენ:

“სჯობს, საერთოდ არაფერი ვთქვა.”

რეჟიმს უკვე აღარ სჭირდება ყოველი მოქალაქის კონტროლი — ადამიანები საკუთარ თავს ზღუდავენ.

XV. რეჟიმის ნორმალიზება.

ახალი თაობისთვის არსებული მდგომარეობა ჩვეულებრივ რეალობად იქცევა.

ის, რაც ადრე წარმოუდგენელი იყო, ყოველდღიურობად აღიქმება.

რატომ უჭერენ ადამიანები ასეთ რეჟიმებს მხარს?

კვლევები აჩვენებს, რომ მიზეზები მრავალფეროვანია:

• შიში;

• უსაფრთხოების სურვილი;

• ეკონომიკური ინტერესები;

• იდეოლოგიური თანხმობა;

• ჯგუფური იდენტობა;

• ინფორმაციის შეზღუდული ან მიკერძოებული მიღება;

• კონფორმიზმი (უმრავლესობისთვის მორგების ტენდენცია);

• პოლიტიკური აპათია;

• კარიერული ან მატერიალური სარგებელი;

• რწმენა, რომ ალტერნატივა უარესია.

საბოლოო სურათი

ისტორიული გამოცდილება აჩვენებს, რომ ავტორიტარული სისტემები იშვიათად იქმნება ერთ დღეში. ისინი, როგორც წესი, ვითარდება ეტაპობრივად:

კრიზისი → მტრის შექმნა → მხსნელის წარმოჩენა → შიშის გაძლიერება → იმედის კონტროლირებადი მიწოდება → ინფორმაციისა და ენის კონტროლი → ინსტიტუტების დასუსტება → პიროვნების კულტის გაძლიერება → საზოგადოების პოლარიზაცია → შერჩევითი რეპრესიები → მოქალაქეთა დამოკიდებულება და თვითცენზურა → რეჟიმის ნორმალიზება.

ეს ჩარჩო ეფუძნება მრავალ ისტორიულ მაგალითსა და პოლიტიკის, სოციალური ფსიქოლოგიისა და პროპაგანდის კვლევებს. მნიშვნელოვანია, რომ ყველა ავტორიტარული რეჟიმი ზუსტად ამავე გზას არ გადის, თუმცა ამ მექანიზმების მნიშვნელოვანი ნაწილი სხვადასხვა ქვეყანაში და სხვადასხვა ეპოქაში განმეორებით არის აღწერილი.