საქართველოში მოქმედი არალიცენზირებული რუსულენოვანი სკოლების შესახებ გავრცელებული ინფორმაცია მხოლოდ საგანმანათლებლო სფეროს პრობლემად აღარ შეიძლება განვიხილოთ. თუ კონკრეტულ დაწესებულებებში ბავშვებს ასწავლიან უცხო ქვეყნის (ოკუპანტი რუსეთის) სასწავლო პროგრამით, სახელმწიფო კონტროლისა და შესაბამისი აკრედიტაციის გარეშე, ჩნდება კითხვა: რას სწავლობენ ისინი, ვინ ადგენს სასწავლო მასალას და რა ღირებულებებს გადასცემენ მომავალ თაობას?
საკითხი განსაკუთრებით აქტუალური გახდა რუსეთის მოქალაქეების საქართველოში მასობრივი შემოდინების შემდეგ. TV პირველის სიუჟეტში დასმულია მთავარი კითხვა — ვინ და რა სამართლებრივი სტატუსით ახორციელებს საქართველოში სასწავლო პროცესს ამ ტიპის სკოლებში? თუ სკოლა არ არის ლიცენზირებული ან აკრედიტებული, მოქმედმა რეჟიმმა უნდა განმარტოს, როგორ კონტროლდება იქ სასწავლო პროგრამა, პედაგოგთა კვალიფიკაცია, მოსწავლეთა უსაფრთხოება და განათლების შინაარსი.
პრობლემის არსი რუსულ ენაში არ მდგომარეობს. საქართველოში რუსულენოვანი განათლების მიღება თავისთავად საფრთხეს არ წარმოადგენს. საფრთხე ჩნდება მაშინ, როდესაც უცხო ქვეყნის მიერ შექმნილი და პოლიტიკურად დატვირთული სასწავლო ნარატივი სახელმწიფო კონტროლის გარეშე ვრცელდება. განსაკუთრებით საგანგაშო იქნება, თუ ასეთ პროგრამებში საქართველოს ისტორია რუსეთის იმპერიული ხედვითაა წარმოდგენილი, თითქოს რუსეთმა შექმნა, გადაარჩინა ან დღემდე უნდა განსაზღვროს საქართველოს სახელმწიფოებრივი ბედი.
ასეთი მიდგომა ისტორიის სწავლება კი არა, პოლიტიკური იდეოლოგიის გავრცელებაა. საქართველოს წარმოჩენა რუსეთის ვასალად, ქვეყნის დამოუკიდებლობის მნიშვნელობის დაკნინება და რუსეთის სამხედრო-პოლიტიკური გავლენის გამართლებად წარმოდგენა ბავშვებში იმპერიული დამოკიდებულების ჩამოყალიბებას უწყობს ხელს. ეს განსაკუთრებით პრობლემურია საქართველოში, რომლის ტერიტორიების ნაწილი რუსეთის მიერ არის ოკუპირებული და რომლის უახლესი ისტორია პირდაპირ უკავშირდება რუსეთის სამხედრო და პოლიტიკურ ჩარევას.
აქვე საყურადღებოა: საქართველოში მცხოვრები ყველა რუსეთის მოქალაქის ან რუსულენოვანი ადამიანის ავტომატურად „აგენტად“, „დაზომბილ ადამიანად“ ან შესაძლო დამნაშავედ გამოცხადება დაუშვებელია. თუმცა სახელმწიფოს ვალდებულებაა, გამოიკვლიოს, არსებობს თუ არა უცხო ქვეყნის მიერ ორგანიზებული იდეოლოგიური, ფინანსური ან სადაზვერვო გავლენის ქსელები.
საფრთხე იმაში მდგომარეობს, რომ თუ საქართველოში მცხოვრები ადამიანების რომელიმე ჯგუფი უცხო ქვეყნის ხელისუფლებისგან მიიღებს პოლიტიკურ ან სხვა სახის დავალებას, მათზე გავლენის მოხდენა შესაძლოა უკვე არსებული საგანმანათლებლო და საინფორმაციო ქსელების საშუალებით გამარტივდეს. ეს ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ კონკრეტული სკოლის მოსწავლეები ან მათი მშობლები მომავალში რუსეთის დავალებებს შეასრულებენ. მაგრამ დახურული, უკონტროლო და უცხო ქვეყნის სახელმწიფოებრივი ნარატივით დატვირთული საგანმანათლებლო სივრცე უსაფრთხოების თვალსაზრისით რეალურ რისკს ქმნის და შესაბამისი უწყებების მხრიდან შემოწმებას საჭიროებს.
ამიტომ სახელმწიფომ რამდენიმე კითხვას მკაფიო პასუხი უნდა გასცეს:
რამდენი რუსულენოვანი ან უცხოური პროგრამით მოქმედი სკოლა ფუნქციონირებს საქართველოში?
აქვს თუ არა თითოეულ მათგანს შესაბამისი ავტორიზაცია ან ლიცენზია?
ვინ აფინანსებს ამ დაწესებულებებს?
ვინ ადგენს სასწავლო პროგრამასა და სახელმძღვანელოებს?
ისწავლება თუ არა საქართველოს ისტორია და მოქალაქეობრივი განათლება ქართული კანონმდებლობის მოთხოვნების შესაბამისად?
მოწმდება თუ არა უცხოეთიდან შემოტანილი სახელმძღვანელოების შინაარსი?
რომელი სახელმწიფო უწყება ახორციელებს ამ სკოლების მონიტორინგს?
რა სანქციები მოქმედებს იმ დაწესებულებების მიმართ, რომლებიც საგანმანათლებლო საქმიანობას სამართლებრივი სტატუსის გარეშე ახორციელებენ?
პასუხისმგებლობის საკითხიც სწორედ აქ იწყება. უშუალო სამართლებრივი პასუხისმგებლობა ეკისრებათ იმ პირებსა და ორგანიზაციებს, რომლებიც შესაბამისი ნებართვის გარეშე ახორციელებენ საგანმანათლებლო საქმიანობას ან ავრცელებენ საქართველოს სახელმწიფოებრიობის წინააღმდეგ მიმართულ პროპაგანდას.
პოლიტიკური პასუხისმგებლობა კი ეკისრება სახელმწიფოს იმ ნაწილს, რომელმაც ასეთი გარემოს არსებობა დაუშვა ან დროულად არ გამოიკვლია. თუ არსებულმა რეჟიმმა იცოდა არალიცენზირებული სკოლების შესახებ და არ იმოქმედა, პასუხისმგებლობა პირველ რიგში ეკისრება განათლების სფეროს მაკონტროლებელ უწყებებს, უსაფრთხოების სტრუქტურებსა და მთავრობის იმ პოლიტიკურ ხელმძღვანელობას, რომელიც ქვეყანაში უცხოური გავლენის რისკებზე რეაგირებას ვერ ან არ ახდენს.
ბიძინა ივანიშვილისა და „ქართული ოცნების“ პოლიტიკური პასუხისმგებლობის საკითხი საზოგადოებაში შეიძლება ლეგიტიმურად დაისვას — არა იმიტომ, რომ ამ ეტაპზე არსებობს დადასტურებული მტკიცებულება, თითქოს ივანიშვილი კონკრეტულ არალიცენზირებულ სკოლებს მართავს, არამედ იმიტომ, რომ მოქმედი რეჟიმი აკონტროლებს სახელმწიფო ინსტიტუტებს და ვალდებულია, უზრუნველყოს როგორც განათლების კანონიერება, ისე ეროვნული უსაფრთხოება.
თუ ხელისუფლების სათავეებთან მოკალათებული მოქმედი რეჟიმი არ გამოიძიებს, ვინ აფინანსებს ამ სკოლებს, რა პროგრამით ასწავლიან და რა მიზანს ემსახურებიან, ჩნდება საფუძვლიანი ეჭვი, რომ ბიძინა ივანიშვილის მსახური რეჟიმი პრობლემას ან ვერ აკონტროლებს, ან პოლიტიკური ინტერესებიდან გამომდინარე თვალს ხუჭავს. ორივე შემთხვევაში შედეგი მძიმეა: საქართველოში შესაძლოა შეიქმნას პარალელური საგანმანათლებლო სივრცე, რომელიც არა ქვეყნის კონსტიტუციურ ღირებულებებს, არამედ უცხო ქვეყნის სახელმწიფოებრივ და იმპერიულ ნარატივს ემსახურება.
ამ საკითხის იგნორირება უკვე აღარ შეიძლება. განათლების სივრცეში უცხო ქვეყნის პოლიტიკური ნარატივის უკონტროლო გავრცელება მხოლოდ დღევანდელი პოლიტიკური დაპირისპირების თემა არ არის, ეს არის კითხვა საქართველოს სუვერენიტეტზე, მომავალი თაობის ცნობიერებაზე და სახელმწიფოს უნარზე, დაიცვას საკუთარი საინფორმაციო და საგანმანათლებლო სივრცე.
P.S. მთავარი მოთხოვნა მარტივია: მოქმედმა რეჟიმმა საზოგადოებას უნდა წარუდგინოს სრული ინფორმაცია ამ სკოლების რაოდენობის, სტატუსის, დაფინანსების, პროგრამებისა და შემოწმების შედეგების შესახებ. თუ დარღვევა არ არსებობს, ამის დამტკიცება მარტივია. თუ არსებობს, სახელმწიფომ პასუხისმგებელი პირები უნდა გამოავლინოს და კანონის შესაბამისად იმოქმედოს.
