მსგავსი განცხადებები, განსაკუთრებით ოფიციალური პირების მხრიდან, არსებით გეოპოლიტიკურ, სამართლებრივ და დიპლომატიურ რისკებს უქმნის საქართველოს. რუსეთის დიპლომატიურ და პოლიტიკურ წრეებში ამ გზავნილების მყისიერი ატაცება აჩვენებს, რომ კრემლი მათ საკუთარი აგრესიის გამართლებისა და ლეგიტიმაციისთვის იყენებს.
🟡ძირითადი შედეგები და ზიანი, რაც ამ პროცესმა შეიძლება მოუტანოს ქვეყანას:
➡️1. საერთაშორისო-სამართლებრივი პოზიციების დასუსტება
▪️ სასამართლო გამარჯვებების დაკნინება: ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ (ECHR) და სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლომ (ICC) უკვე დაადგინეს, რომ 2008 წლის აგვისტოში რუსეთი ახორციელებდა ეფექტურ კონტროლს რეგიონზე, დაარღვია ადამიანის უფლებები და განახორციელა ეთნიკური წმენდა. ქართული მხარის მიერ ომის დაწყების ბრალეულობის აღება აზიანებს ამ ისტორიულ სამართლებრივ ვერდიქტებს.
▪️ ოკუპაციის შესახებ კანონის დევალვაცია: თუ სახელმწიფო ოფიციალურად იღებს პასუხისმგებლობას საომარი მოქმედებების პროვოცირებაზე, საეჭვო ხდება ოკუპირებული ტერიტორიების სამართლებრივი სტატუსისა და პასუხისმგებლობის რუსეთზე დაკისრების საერთაშორისო არგუმენტაცია.
➡️2. არაღიარების პოლიტიკის შესუსტება და რუსული ნარატივის ლეგიტიმაცია
▪️ კრემლის პროპაგანდის გამყარება: რუსეთი წლებია ცდილობს დაარწმუნოს მსოფლიო, რომ 2008 წლის ომი იყო „საქართველოს აგრესია მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ“. თბილისიდან გაჟღერებული მსგავსი განცხადებები რუსეთსა და სოხუმ/ცხინვალის დე ფაქტო რეჟიმებს აძლევს შანსს, საერთაშორისო ასპარეზზე ეს გზავნილი წარადგინონ როგორც „თბილისის მიერ აღიარებული სიმართლე“.
▪️ არაღიარების პოლიტიკის რყევა: მესამე ქვეყნებთან მუშაობისას, რომლებსაც რუსეთი ოკუპირებული რეგიონების დამოუკიდებლობის აღიარებისკენ მოუწოდებს, საქართველოს პარტნიორებს უჭირთ არაღიარების პოლიტიკის დაცვა, როდესაც თავად საქართველოს ხელისუფლება აყენებს ეჭვქვეშ 2008 წლის მოვლენების კრემლისგან განსხვავებულ ვერსიას.
➡️3. დასავლელ პარტნიორებთან იზოლაცია
▪️ ევროკავშირი, აშშ და NATO წლების განმავლობაში უპირობოდ უჭერდნენ მხარს საქართველოს ტერიტორიულ მთლიანობასა და სუვერენიტეტს. რიტორიკის ცვლილება და კრემლის ნარატივთან დაახლოება ზრდის პარტნიორების უნდობლობას, რაც კიდევ უფრო აფერხებს ევროინტეგრაციის პროცესს და ტოვებს საქართველოს პირისპირ რუსეთის პირდაპირი გავლენების წინაშე.
➡️4. უსაფრთხოების რისკები და შიდა პოლარიზაცია
▪️ შესაძლო კომპენსაციებისა და მოთხოვნების რისკი: საომარი მოქმედებების დაწყების დაბრალებამ მომავალში შესაძლოა წარმოშვას რუსეთისა და საოკუპაციო რეჟიმების მხრიდან სამართლებრივი თუ ფინანსური პრეტენზიები (მაგ., „ზარალის ანაზღაურების“ ან ბოდიშის მოხდის მოთხოვნა).
▪️ საზოგადოებრივი კონსენსუსის რღვევა: ეროვნული უშიშროებისა და ოკუპაციის საკითხზე შიდაპოლიტიკური დაპირისპირების გაღრმავება ასუსტებს სახელმწიფოს მდგრადობას საგარეო საფრთხეების მიმართ.
‼️🔻საერთაშორისო სასამართლოებმა (სტრასბურგის ECHR და ჰააგის ICC) წლების განმავლობაში შეისწავლეს 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომის დეტალები და მიიღეს ისტორიული გადაწყვეტილებები, რომლებიც საქართველოს სუვერენიტეტსა და ტერიტორიულ მთლიანობას საერთაშორისო-სამართლებრივ დონეზე ამყარებს.
➡️1. სტრასბურგის სასამართლო (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო – ECHR)
სტრასბურგში საქართველომ რუსეთს სახელმწიფოთაშორის დავაში (საქართველო რუსეთის წინააღმდეგ II) გაუძღვა. მთავარი გადაწყვეტილება გამოცხადდა 2021 წლის 21 იანვარს (მოგვიანებით, 2023 წელს, დაკონკრეტდა კომპენსაციის საკითხებიც):
▪️ ოკუპაციის და „ეფექტური კონტროლის“ დადგენა:
სასამართლომ დაადგინა, რომ 2008 წლის 12 აგვისტოს ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების შემდეგ, ცხინვალის რეგიონი, აფხაზეთი და ე.წ. „ბუფერული ზონა“ გადავიდა რუსეთის ეფექტური კონტროლის ქვეშ. შესაბამისად, ამ ტერიტორიებზე ადამიანის უფლებების დარღვევაზე სრული პასუხისმგებლობა დაეკისრა რუსეთის ფედერაციას.
▪️ ეთნიკური წმენდა: სასამართლომ დაადასტურა, რომ საომარი მოქმედებების დასრულების შემდეგ განხორციელდა ქართული სოფლების სისტემური დარბევა, გადაწვა და ეთნიკური ქართველების იძულებითი გადასახლება (ეთნიკური წმენდა), ხოლო რუსეთს ეს პროცესი არ აღუკვეთავს.
▪️ სამხედრო ტყვეებისა და მშვიდობიანი მოქალაქეების წამება: დადგინდა, რომ რუსული ძალები და მათ მიერ კონტროლირებადი სეპარატისტული ფორმირებები უკანონოდ აკავებდნენ და წამებასა და არაადამიანურ მოპყრობას დაქვემდებარებდნენ ქართველ მშვიდობიან მოსახლეობასა და სამხედრო ტყვეებს.
▪️ დევნილთა დაბრუნების უფლება: სასამართლომ აღიარა, რომ რუსეთი უარს ამბობს იძულებით გადაადგილებულ პირთა (დევნილთა) საკუთარ სახლებში უსაფრთხო დაბრუნების უზრუნველყოფაზე.
▪️ ფინანსური კომპენსაცია: ECHR-მა რუსეთს დააკისრა 129 მილიონ ევროზე მეტი კომპენსაციის გადახდა საქართველოს დაზარალებული მოქალაქეების სასარგებლოდ.
(შენიშვნა:უშუალოდ 8-12 აგვისტოს აქტიური საომარი მოქმედებების 5-დღიან ფაზაზე სასამართლომ აღნიშნა, რომ აქტიური საბრძოლო მოქმედებების დროს არცერთ მხარეს არ ჰქონდა „საერთაშორისო იურისდიქციისთვის საჭირო ეფექტური კონტროლი“ ტერიტორიაზე, თუმცა უშუალოდ ომის შემდგომ პერიოდსა და ოკუპაციაზე რუსეთის პასუხისმგებლობა სრულად დაადასტურა).
➡️2. ჰააგის სასამართლო (სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო – ICC)
ჰააგის სასამართლო იძიებს ინდივიდუალურ სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას — ანუ კონკრეტული პირების მიერ ჩადენილ ომის და ადამიანურობის წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულებს.
2022 წლის ივნისში ჰააგის სასამართლოს პროკურორმა (კარიმ ხანმა) დაასრულა გამოძიების აქტიური ფაზა და დაპატიმრების ორდერები გასცა 3 მაღალჩინოსანზე:
1. მიხეილ მინძაევი – დე ფაქტო სამხრეთ ოსეთის „შინაგან საქმეთა მინისტრი“.
2. ჰამლეტ გუჩმაზოვი – დე ფაქტო სამხრეთ ოსეთის წინასწარი დაკავების იზოლატორის უფროსი.
3. დავით სანაკოევი – დე ფაქტო სამხრეთ ოსეთის „ომბუდსმენი“.
▪️ ბრალდებები: უკანონო დაკავება, წამება, არაადამიანური მოპყრობა, მძევლად ხელში ჩაგდება და ეთნიკური ქართველების უკანონო იძულებითი გადაყვანა.
▪️ რუსეთის გენერლის როლი: პროკურატურამ ასევე გამოკვეთა რუსეთის შეიარაღებული ძალების გენერალ-მაიორ ვიაჩესლავ ბორისოვის პასუხისმგებლობაც (რომელიც იმ დროისთვის უკვე გარდაცვლილი იყო).
▪️ მთავარი დასკვნა: ჰააგის გამოძიებამ დაადასტურა, რომ ეთნიკური ქართველების წინააღმდეგ განხორციელდა სისტემური ეთნიკური წმენდა და სამხედრო დანაშაულები რუსული ძალების უშუალო მხარდაჭერითა და მფარველობით.
▪️ ქართული მხარის პასუხისმგებლობა: ICC-ის არცერთ ქართველ სამხედროზე ან პოლიტიკოსზე დაპატიმრების ორდერი არ გაუციათ, რაც ნიშნავს, რომ საერთაშორისო მართლმსაჯულებამ ქართული მხარის მოქმედებებში ომის დანაშაულის შემადგენლობა ვერ იპოვა.
🔘 P.S. ორივე საერთაშორისო ინსტანციის გადაწყვეტილებები ქმნის საქართველოს მთავარ სამართლებრივ ფარს:
1. რუსეთია ოკუპანტია და მას ეკისრება პასუხისმგებლობა ტერიტორიების მიტაცებასა და ადამიანის უფლებების დარღვევაზე.
2. ქართული მოსახლეობა გახდა ეთნიკური წმენდისა და ომის დანაშაულების მსხვერპლი.
❗️➡️ სწორედ ამიტომ, ნებისმიერი შიდაპოლიტიკური განცხადება, რომელიც ცდილობს პასუხისმგებლობა ქართულ მხარეს დააკისროს, აზრს უკარგავს ამ საერთაშორისო-სამართლებრივ გამარჯვებებს და კრემლს აძლევს შანსს, გაასაჩივროს ან უგულებელყოს ჰააგისა და სტრასბურგის ვერდიქტები.
