საქართველოში ახლა წყდება საკითხი, დარჩება თუ არა ქართველი თავისუფალი მოქალაქე საკუთარ ქვეყანაში, თუ ივანიშვილის რეჟიმი პოლიტიკურ ცხოვრებას მხოლოდ საკუთარი მორჩილი ადამიანებისთვის დატოვებს.
ეს აღარ არის ჩვეულებრივი პოლიტიკური დაპირისპირება. ეს არის ძალაუფლების შენარჩუნებისთვის ბრძოლის მცდელობა, რომლის ფასიც შეიძლება გადაიხადოს მთელმა ქვეყანამ — მისმა თავისუფლებამ, მომავალმა, ევროპულმა არჩევანმა და მოქალაქეების უფლებებმა.
საკონსტიტუციო სასამართლოში ოპოზიციური პარტიების აკრძალვის საკითხი მხოლოდ პარტიების ბედს არ ეხება. საფრთხე გაცილებით მასშტაბურია: პოლიტიკური საქმიანობის შეზღუდვა შეიძლება შეეხოს პარტიების ხელმძღვანელებს, წევრებსა და იმ ადამიანებსაც, რომლებიც წლების განმავლობაში სამოქალაქო სექტორში მუშაობდნენ, საზოგადოებრივ პრობლემებზე ხმას იღებდნენ და ქვეყნის განვითარებისთვის იბრძოდნენ.
თუ ხელისუფლება ათასობით ადამიანს პოლიტიკური ცხოვრებიდან ჩამოშორებას დაუპირებს, ეს აღარ იქნება მხოლოდ ოპოზიციის წინააღმდეგ მიმართული ღონისძიება. ეს იქნება მოქალაქეების პოლიტიკური უფლებების წინააღმდეგ მიმართული სისტემური შეტევა.
ივანიშვილს უნდა ესმოდეს: ქვეყნის პოლიტიკური ველის გაწმენდა ადამიანებისგან არ ნიშნავს პრობლემების მოგვარებას. ეს ნიშნავს პრობლემების დამალვას ძალაუფლების ძალადობრივი კონცენტრაციის მიღმა.
როდესაც ხელისუფლება კონკურენტებს პოლიტიკური ბრძოლით კი არ უპირისპირდება, არამედ მათი აკრძალვით ცდილობს მოშორებას, ის საკუთარ სისუსტეს ამხელს. როდესაც ხელისუფლებას კრიტიკული აზრის ეშინია, ეს ნიშნავს, რომ მას თავისუფალი მოქალაქის ხმა საფრთხედ მიაჩნია. ხოლო როდესაც სასამართლოს გადაწყვეტილებას შეუძლია ადამიანებს პოლიტიკური საქმიანობის უფლება წაართვას, მთელი საზოგადოება ვალდებულია იკითხოს: ვის იცავს სახელმწიფო — კონსტიტუციას თუ ერთი ადამიანის ძალაუფლებას?
ივანიშვილის რეჟიმი უნდა ხვდებოდეს, რომ პასუხისმგებლობას ვერ გაექცევა.
ისტორია სავსეა მმართველებით, რომლებიც დარწმუნებულნი იყვნენ, რომ ძალაუფლება მათ სამუდამოდ ეკუთვნოდათ. მათაც ჰყავდათ ერთგული ჩინოვნიკები, დამორჩილებული ინსტიტუტები, პროპაგანდისტები და ადამიანები, რომლებიც ფიქრობდნენ, რომ ბრძანების შესრულება პასუხისმგებლობისგან გაათავისუფლებდათ.
მაგრამ ისტორია სხვაგვარად დასრულებულა.
მუამარ კადაფის, სადამ ჰუსეინისა და ნიკოლაე ჩაუშესკუს რეჟიმების დასასრული განსხვავებული იყო, თუმცა სამივე შემთხვევამ აჩვენა ერთი მწარე ჭეშმარიტება: ძალაუფლება ვერ იძლევა გარანტიას, რომ მმართველი სამუდამოდ გადაურჩება საკუთარი მმართველობის შედეგებს. ჩაუშესკუს რეჟიმი 1989 წელს დაემხო, ჰუსეინის მმართველობა 2003 წელს დასრულდა, კადაფის მმართველობა კი 2011 წელს — სისხლიანი კონფლიქტის ფონზე.
არც ერთი ეს მაგალითი არ უნდა იქცეს ძალადობის მოწოდებად. მათი ისტორიული გაკვეთილი სხვა რამეა:
არც ერთი პოლიტიკური სისტემა არ არის უკვდავი და არც ერთი თანამდებობა არ ათავისუფლებს ადამიანს პასუხისმგებლობისგან.
ივანიშვილმა და მისმა გარემოცვამ უნდა გაიაზრონ, რომ ხელისუფლების დღევანდელი კონტროლი სასამართლოზე, პარლამენტზე თუ სხვა სახელმწიფო ინსტიტუტებზე არ ნიშნავს, რომ ამ კონტროლით მიღებული ყველა გადაწყვეტილება სამუდამოდ დარჩება ხელშეუხებელი.
პოლიტიკური პასუხისმგებლობა შეიძლება დადგეს არჩევნების, დამოუკიდებელი სასამართლოს, სამართლებრივი პროცედურებისა და საერთაშორისო მექანიზმების გზით. თუ დანაშაული დადასტურდება, მასზე პასუხისმგებლობაც კანონის შესაბამისად უნდა დადგეს. თანამდებობა, პოლიტიკური გავლენა და მორჩილი გარემოცვა არ უნდა იქცეს დაუსჯელობის გარანტიად.
ვინც დღეს მოქალაქის უფლებას თელავს, ხვალ ვერ უნდა დაეყრდნოს იმ იმედს, რომ ძალაუფლების დაკარგვის შემდეგაც ყველა კარი მისთვის დაკეტილი დარჩება.
მონები არ აშენებენ სახელმწიფოს — ისინი მხოლოდ ტირანის ძალაუფლებას ემსახურებიან.
ივანიშვილის რეჟიმის მსახურებს ერთი რამ უნდა ესმოდეთ: თანამდებობა არ არის ადამიანის ღირსების საზომი, ხოლო უფროსის ბრძანების შესრულება მორალური პასუხისმგებლობის გაუქმებას არ ნიშნავს.
თუ სახელმწიფო მოხელე პოლიტიკურ დევნაში მონაწილეობს, თუ პროკურორი კანონს შერჩევითად იყენებს, თუ მოსამართლე პოლიტიკური ინტერესის სამსახურში დგება, თუ ჩინოვნიკი მოქალაქის უფლებების შეზღუდვას შეგნებულად უწყობს ხელს, თითოეული ასეთი მოქმედება დამოუკიდებელ შეფასებასა და პასუხისმგებლობას უნდა დაექვემდებაროს.
ვერავინ უნდა დაიმალოს ფრაზის მიღმა — „მე მხოლოდ დავალებას ვასრულებდი“.
საზოგადოებას აქვს უფლება, მოითხოვოს, რომ შესაძლო დარღვევები გამოიძიონ, მტკიცებულებები შეინახონ, მსხვერპლთა უფლებები დაიცვან და დამნაშავეები კანონის წინაშე წარდგნენ. ეს არ არის შურისძიება. ეს არის სამართლის მოთხოვნა.
და ივანიშვილის რეჟიმის წარმომადგენლებს ერთი რამ უნდა ახსოვდეთ: პოლიტიკური ერთგულება არ აქცევს უკანონო მოქმედებას კანონიერად. ძალაუფლების მფარველობა არ აუქმებს ფაქტებს. ხელისუფლების შეცვლა კი არ უნდა ნიშნავდეს ერთი ჯგუფის ანგარიშსწორებას მეორეზე — ის უნდა ნიშნავდეს სისტემას, რომელშიც კანონი ყველას თანაბრად ეხება.
რუსეთს სწორედ ასეთი საქართველო აწყობს
ქვეყანა, სადაც ოპოზიცია აკრძალულია, სამოქალაქო საზოგადოება დაშინებულია, დამოუკიდებელი მედია შევიწროებულია და მოქალაქეებს საკუთარი პოლიტიკური მომავლის განსაზღვრის შესაძლებლობა ეზღუდებათ, უფრო დაუცველი ხდება გარე ზეწოლის მიმართ.
საქართველოს ევროპული მომავალი მხოლოდ ევროკავშირის დროშების ფრიალი ან ევროპელ პოლიტიკოსებთან შეხვედრები არ არის. ევროპული არჩევანი ნიშნავს დამოუკიდებელ სასამართლოს, თავისუფალ არჩევნებს, ადამიანის უფლებებსა და ხელისუფლების რეალურ ანგარიშვალდებულებას.
თუ ეს საფუძვლები ინგრევა, საქართველო ევროპას შორდება არა მხოლოდ პოლიტიკური განცხადებებით, არამედ სახელმწიფოებრივი მოწყობითაც.
რუსეთის ინტერესებშია მეზობელი ქვეყანა, რომლის საზოგადოებაც დასუსტებულია, ინსტიტუტები ნდობას კარგავს, მოქალაქეები ერთმანეთს უპირისპირდებიან და ხელისუფლება ანგარიშვალდებულებისგან თავისუფლდება. ასეთ პირობებში რუსეთის პოლიტიკური გავლენის გაძლიერების შესაძლებლობაც იზრდება.
ამიტომ ივანიშვილის პოლიტიკის შეფასებისას მთავარი კითხვა მხოლოდ ის არ არის, რას ამბობს ის რუსეთზე. მთავარი კითხვაა: სად მიჰყავს მისი პოლიტიკა საქართველო — ევროპული დემოკრატიისკენ თუ ისეთი სისტემისკენ, სადაც მოქალაქის თავისუფლებას ხელისუფლების ნება განსაზღვრავს?
ამ კითხვას პასუხი სიტყვებით კი არა, ქვეყნის რეალური მდგომარეობით უნდა გაეცეს.
ქართველებო, ნუ დაელოდებით, სანამ აკრძალვა თქვენს კართან მოვა!
დღეს შეიძლება ვიღაც ფიქრობდეს, რომ ეს მისი საქმე არ არის. რომ პარტიების აკრძალვა პოლიტიკოსების პრობლემაა. რომ სამოქალაქო ორგანიზაციებს მხოლოდ აქტივისტები უნდა იცავდნენ. რომ თუ თვითონ ჩუმად იქნება, საფრთხე გვერდს აუვლის.
ეს არის ყველაზე სახიფათო ილუზია.
როდესაც პოლიტიკური სივრცე ვიწროვდება, საზოგადოება კარგავს არა მხოლოდ პარტიებს, არამედ არჩევანს. როდესაც სამოქალაქო საქმიანობა საფრთხის შემცველი ხდება, ქვეყანა კარგავს ადამიანებს, რომლებსაც პრობლემების დანახვა და მათი მოგვარება შეუძლიათ. როდესაც მოქალაქე დუმილს ირჩევს მხოლოდ იმიტომ, რომ ეშინია, ხელისუფლება კიდევ უფრო ნაკლებ წინააღმდეგობას აწყდება.
შიში რეალურია. საფრთხეც რეალურია. მაგრამ შიშის გამო დანებება რეჟიმს სწორედ იმას აძლევს, რასაც ის შეიძლება ყველაზე მეტად ელოდებოდეს — საზოგადოების თვითიზოლაციასა და უმოქმედობას.
ამიტომ საჭიროა მშვიდობიანი, ორგანიზებული და მტკიცე წინააღმდეგობა: მოქალაქეების გაერთიანება, პოლიტიკური ძალების თანამშრომლობა, დამოუკიდებელი მედიის დაცვა, სამართლებრივი ბრძოლა, საერთაშორისო პარტნიორებთან კომუნიკაცია და ისეთი საზოგადოების შექმნა, რომელსაც ერთმანეთის გვერდით დგომა შეუძლია.
ემიგრანტებო, ახალგაზრდებო — საქართველოს მომავალი თქვენს გარეშეც არ გადაწყდება.
ქვეყნის დატოვება ბევრისთვის იძულებითი არჩევანი გახდა. მაგრამ ემიგრაციაში ყოფნა საქართველოს ბედისგან გათავისუფლებას არ ნიშნავს.
ვისაც შეუძლია, ჩამოვიდეს და მშვიდობიან სამოქალაქო პროცესებში ჩაერთოს, ამის შესაძლებლობა უნდა გამოიყენოს. ვისაც ჩამოსვლა არ შეუძლია, შეუძლია საქართველოს საკითხი საერთაშორისო საზოგადოებისთვის ხილული გახადოს, მხარი დაუჭიროს დამოუკიდებელ მედიას, დაეხმაროს სამოქალაქო ორგანიზაციებს და თანამემამულეებთან კავშირი შეინარჩუნოს.
ახალგაზრდებმა კი უნდა იცოდნენ: თუ დღეს მათ პოლიტიკურ და საზოგადოებრივ ცხოვრებას სხვები გადაწყვეტენ, ხვალ მათ შეიძლება საკუთარი ქვეყნის მომავლის შეცვლის შესაძლებლობაც შეუზღუდონ.
საქართველო არ უნდა გახდეს ქვეყანა, საიდანაც ახალგაზრდები მხოლოდ იმიტომ მიდიან, რომ თავისუფლად ცხოვრება შეუძლებელია. არც ის უნდა გახდეს ქვეყანა, სადაც დაბრუნების მსურველ ემიგრანტს საკუთარი სამშობლო უცხო და ჩაკეტილი ხვდება.
საქართველო არ არის ივანიშვილის საკუთრება. მისი მომავალი არც ერთი პარტიის, არც ერთი კლანისა და არც ერთი ხელისუფლების პირადი გადასაწყვეტი არ არის.
და ბოლოს — ძალაუფლება დროებითია, პასუხისმგებლობა კი გარდაუვალი უნდა იყოს.
ივანიშვილმა შეიძლება დღეს აკონტროლოს პოლიტიკური პროცესის მნიშვნელოვანი ნაწილი. მისმა რეჟიმმა შეიძლება სცადოს ოპოზიციის ჩამოშორება, კრიტიკული აზრის შეზღუდვა და სახელმწიფო ინსტიტუტების საკუთარი ძალაუფლების სამსახურში ჩაყენება.
მაგრამ ვერც ერთი ასეთი მცდელობა ვერ გააუქმებს საზოგადოების უფლებას, მოითხოვოს თავისუფლება, სამართლიანობა და ანგარიშვალდებულება.
დღეს მიღებული გადაწყვეტილებები ხვალ შეფასდება. დღეს გაცემული ბრძანებები, ხელმოწერილი დოკუმენტები და განხორციელებული მოქმედებები შეიძლება მომავალში დამოუკიდებელი გამოძიებისა და სამართლებრივი განხილვის საგანი გახდეს. ამიტომ ყველას, ვინც მოქალაქეების უფლებების შეზღუდვაში მონაწილეობს, უნდა ესმოდეს: თანამდებობა დროებითია და პოლიტიკური მფარველობა მუდმივი არ არის.
არც საქართველოს ისტორია მთავრდება ერთი მმართველით და არც ქართველი ხალხის თავისუფლების სურვილი ქრება იმიტომ, რომ მას დროებით ზღუდავენ.
ივანიშვილო, საქართველო შენი საკუთრება არ არის. ქართველი ხალხი შენი ქვეშევრდომი არ არის.
სასამართლო შენი პირადი იარაღი არ უნდა იყოს. და ხელისუფლება არ გაძლევს უფლებას, ადამიანებს საკუთარი ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაში მონაწილეობის შესაძლებლობა წაართვა.
საქართველოს მოქალაქეებს აქვთ უფლება, მოითხოვონ თავისუფლება. აქვთ უფლება, შეცვალონ ხელისუფლება. აქვთ უფლება, დაიცვან საკუთარი ქვეყნის ევროპული მომავალი.
და თუ ვინმე ფიქრობს, რომ ამ უფლებებისთვის ბრძოლას აკრძალვებითა და დაშინებით სამუდამოდ დაასრულებს, ის საკუთარ თავს ატყუებს.
ტირანია შეიძლება დღეს ძლიერი ჩანდეს. მაგრამ ძალაუფლება მარადიული არ არის.
P.S. საქართველოს თავისუფლებისთვის ბრძოლა არ დასრულდება მანამ, სანამ ქვეყანას თავისუფალ სახელმწიფოდ არსებობის შესაძლებლობა ექნება — რადგან თავისუფლება მხოლოდ მოპოვებული უფლება კი არა, მისი შენარჩუნებისთვის მუდმივი პასუხისმგებლობაცაა.
